11. Morele rechtsvinding

De waarde van het individu in staat en maatschappij

Vorm van het werk: tekst

Aard van het boek: documentaire fictie met als doel zelfhulp om een buffer tegen blunders, hysterie, zelfgenoegzaamheid, dwalingen en vooroordelen op te werpen

Overwegingen bij het boek
In een tijd waarin de geloofwaardigheid van de wetenschap tanend is en nieuws- en talkshows van de publiek gefinancierde omroepen strijden om de kijkersgunst en partijen tegen elkaar opzetten kan een presentatie van feiten en waarnemingen van de werkelijkheid achter de woorden een licht laten schijnen dat verder gaat dan het ‘fact checken’ van onderzoeksjournalistiek. De sociale ethiek wetenschap en de rechtsfilosofie kunnen als baken dienen. Het doel is bewustzijn te verhogen voor wat kenbaar is in de werkelijkheid en welke processen en waarden daarbij een rol spelen. Interpreteren en moreel oordelen is inherent aan het menselijk waarnemen. Het komt erop aan om inzicht te krijgen in wat mensen verbindt, wat mensen onderscheidt en wat mensen uit elkaar drijft.
In het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden verschenen alle vrouwen van een partij in het wit. Daarmee onderstreepten zij hun vrouwelijke identiteit terwijl zij tegelijk aanspreekbaar zijn op hun loyaliteit aan een partij, solidariteit met vrouwen in andere politieke partijen, loyaliteit als volksvertegenwoordiger in staat of district. Dat ‘rolconflict’ staat dan nog los van een eventuele afwijkende persoonlijke overtuiging en van huidskleur, religie of culturele bindingen. Hoeveel offert het individu op aan waarachtigheid voor de macht om zich op een bepaalde manier te manifesteren door een identiteit te kiezen of opgelegd te krijgen? Dat is de leidende vraag die de lezer met de gevalsstudies wordt voorgehouden.
Het resultaat beoogt bijvoorbeeld weer te geven hoe een onafhankelijke en onpartijdige instantie over grondrechten zou oordelen wanneer het gaat om rechtsherstel en erkenning van factoren en verantwoordelijkheid ten behoeve van burgers die schade hebben geleden of die mensonwaardig zijn bejegend.

Uit de inhoud (namen gefingeerd)
Jaap, een levensgeschiedenis met de nadruk op autonomie in eigen leven
De invloed van Willem en Corina hebben de beslissingen en levensloop van betrokkenen (Teresa en Jaap) ingrijpend beïnvloed. Zonder dat zou hun leven met grote waarschijnlijkheid anders zijn verlopen. Zowel de ernst als de duur van de invloed hebben naast positieve zaken een grote schade aangericht.
Jaap had een gerechtvaardigd vertrouwen in de in Nederland normale gang van overeenkomsten aangaan en in een faire bijdrage leveren en ontvangen in familierelaties.
Evaluatie, geval Jaap
In het geval van Jaap, de partner van Teresa had hij moeten uitgaan van mensenhandel, relatiezwendel en huwelijksdwang. Wantrouwen zou zijn vrijheid in eigen leven en kansen enorm inperken: een vorm van slavernij door zelfcensuur.
Dorothea had mij op eigen initiatief benaderd met haar verhaal waarop ik reageerde met wat ik zou doen in een dergelijk geval (Kees, een vriend van haar die symptomen van dementie had en op een in haar visie passief dwingende manier op hulp vroeg). De reactie van Dorothea op mijn informatie was afwijzend in twee opzichten: zij beschouwde mijninspanningen als bemoeizucht en wenste zich noch in haar passieve vrijheid (minder doen), noch in haar actieve vrijheid (maximum-strategie) te committeren tegenover haar vriend. De emotionele beleving (onhygiënisch, onesthetisch, overlast) verdrong iedere andere overweging of emotie.

18 maanden gegijzeld in eigen land, gegijzeld door zorginstelling, overheid en handlangers
Tot vrienden en geliefden aan toe: allemaal houden ze relativerende, eisende of medelijdende praatjes. ‘Je hebt het zwaar’, zei een enkeling. ‘Die zorgtaak moet maar eens afgelopen zijn’, vond iemand die vond dat ik een universele menselijke zorgplicht teveel liet voorgaan. ‘Ze heeft jou niet goed behandeld’, dan hoef jij niet voor haar te zorgen, hield een ander mij voor. Ik werd uitgekafferd als ik iets verkeerd beoordeelde in mijn uitvoering van de zorgtaak. Ik werd afgekat als ik meeleven uitsprak met mensen die in mijn ogen zowel ‘dader’ als slachtoffer van het bestaande systeem waren. Ik kreeg voorgehouden hoe het wel kon door mantelzorgers in soortgelijke situaties: wijs zijn en onrecht niet bestrijden maar vergeven, het genoegen van de erkenning smaken door je nuttig te maken voor het gezag in een cliëntenraad. Dat alles kon ik niet. Ik zag de meest orthodoxe christenen de waarde van het leven relativeren of zich terugtrekken achter de waarde van de geweldloosheid. Ik zag Jan I. en de heer H. die ik niet had kunnen redden en hun beschermelingen waarvan één op het systeem had vertrouwd en de ander intern alle niveaus en geledingen tot en met de klachtencommissie had doorlopen en wier laatste woorden tegen mij waren: ‘Ik moet mij er maar bij neerleggen’. Het laatste wat ik van haar zag was toen zij met de arts van de opleiding voorbij liep. De dag erna was haar beschermeling dood.

Inhoudsopgave.
Jaap, een levensgeschiedenis met de nadruk op autonomie in eigen leven
Evaluatie, geval Jaap
Het geval Dorothea als proef-op-de-som van het interindividuele vrijheidsprincipe (betrokkenheid, zorg)
Vrijheidsberoving en belang van verzorgenden

Bron: Boesten, A.; Het (on)geluk in Nederland te leven. Over vrijheid en gelijkheid in de verzorgingsstaat; 2015; ISBN 9789463189866
Trefwoorden: ethiek, autonomie, politiek, bestuur, verzorgingsstaat, vrijheid, gelijkheid, rechtvaardigheid, respect voor menselijke waardigheid;
NUR 600, 805, 825, 860