16. Catharina’s zachte dood

Morele rechtsvinding met als inzet het eigen werk en leven

Vorm van het werk: tekst

Aard van het werk: fictie en documentair, over de bronnen van de moraal, gebaseerd op ware gebeurtenissen en toestanden

Uit de inhoud
Catherina Jongman begeeft zich in haar ‘naïviteit’ in wat zij ervaart als passend bij haar idealen, eigenheid en kansen in de omgeving. Via een hoge opleiding en in diverse beroepen maakt zij carrière en doet een rijkgeschakeerde ervaring op die uitloopt op het vastlopen in een functie in omstandigheden van machtsmisbruik en seksuele misstanden. Zij kiest ervoor haar integriteit te bewaren en wordt letterlijk weggewerkt: zonder werk, functie en werkplek met haar partner samenlevend, ontdekt zij het slachtoffer te zijn van een gearrangeerd huwelijk met haar partner die al getrouwd blijkt en een familie bezit die indirect haar leven bepaalt. Vanaf dat moment realiseert zij zich dat zij met alle kennis en ervaring die zij heeft verzameld geen controle over haar leven heeft bezeten. In haar pogingen om wat van het verloren terrein terug te winnen wordt zij van meerdere kanten tegengewerkt, uitgesloten en fysiek bedreigd. Aan het einde vindt zij een manier om haar leven met haar partner een zin te geven. De geschiedenis van Catherine Jongman is niet uniek of denkbeeldig. Het kan iedere burger in een andere hoedanigheid en in een andere vorm overkomen, zoals degene die, met een moeder uit Nederland vanaf zijn vierde jaar in Nederland woont, opgroeit, de taal spreekt en na een promotie hoogleraar wordt en nog om de vijf jaar zijn verblijfsvergunning moet verlengen omdat hij door een verlorengegane geboorte-akte nooit de nationaliteit kan krijgen. Iemand uit de landelijke politiek heeft als bestuurder onrechtmatigheden begaan om zijn taak op het gebied van sociaal beleid voor gehandicapten te kunnen uitvoeren. Hij wordt veroordeeld en dreigt zijn plaats in het parlement te verliezen en wordt pas na veel ophef gerehabiliteerd. Het zorgwekkende voor de burger en de democratie is dat iedereen die een functie in het bestuur of de uitvoering van wetgeving bekleedt kan worden gemarginaliseerd, uitgesloten of vervolgd wanneer de oplossingen voor problemen door machtsverschuivingen niet meer bij de tijd passen.
De instituties van de rechtsstaat worden bedreigd. Als machthebbers de grenzen opzoeken, kan iedere, zelfs hoog opgeleide burger, die de weg in de regelgeving kwijt is of de veranderde opvattingen niet volgt, geïsoleerd raken van medeburgers die zich van haar of hem afkeren en vervolgens getroffen worden doordat de instellingen hun machinaties tegen hem of haar inzetten. De eigenheid kan dan alleen bewaard worden door te weigeren dat men zich persoonlijk corrumpeert, de enige authentieke daad die men kan stellen. Is menselijke waardigheid en geluk mogelijk is in een wereld waarin de mensenrechten op veel manieren en structureel worden ondermijnd of geschonden? De moeders van Buenos Aires, de kaarslichtwakes in Zuid-Korea, de nabestaanden van Srebrenica en vele anderen doen denken dat het naïef is om ongeschonden te kunnen leven in een gestoorde en verscheurde wereld. Systemen en instituties ‘corrumperen’: om goed te leven en je eigenheid te ontplooien heb je bijzondere kennis, vaardigheden en houdingen nodig. Als je al van huis uit vermogens hebt meegekregen (intelligentie, sociale moraal, positieve en verantwoordelijke instelling) dan maken de complexe maatschappij en de ambtelijke molens je tot iemand die uit de boot valt of buitengesloten wordt.

Inhoudsopgave
Catharina’s zachte dood
Bronteksten: Boesten, A.; Het (on)geluk in Nederland te leven. Over vrijheid en gelijkheid in de verzorgingsstaat; 2015; ISBN 9785463189866

Trefwoorden: ethiek, autonomie, politiek, bestuur, verzorgingsstaat, vrijheid, gelijkheid, rechtvaardigheid, respect voor menselijke waardigheid
NUR 600, 805, 825,860