9. Volg je roeping als vrij kunstenaar, los van het heersende kunstbedrijf

Beeldende kunst en creativiteit

Vorm van het werk: multimediaal product (foto’s en video-opnamen)

Aard van het werk: advies, coaching bij artistieke expressie (foto, film), beeldend werk, ontwerpen en vormgeven.

Over de inhoud

In een tijd waarin de beeldcultuur tot ongekende technische hoogte is gestegen en waarin meer kan worden weergegeven, vastgelegd en bewerkt dan in de hele voorgaande geschiedenis is de rol van beeldende kunst een fascinerend voorwerp van onderzoek en beschouwing. Wat is de toegevoegde waarde van kunst aan de huidige cultuur, welke rol heeft de moderne beeldende kunstenaar, wat is het wezen van creativiteit en wat is het typisch-humane aan het creatieve proces, zijn prominente vragen. Is ambachtelijkheid een criterium voor artistieke productie en kan het worden aangeleerd en overgedragen op informatietechnologische artefacten? Het anekdotische, objectiverende, documenterende presenteren van kunst verstikt het vrije waarnemen, onderzoeken, de verbeeldingskracht, het direct ervaren en het in zijn totaliteit beleven, terwijl kunst juist zou dienen te inspireren en verheffen naar een hoger plan en naar actief scheppend werk. Het directe waarnemen wordt verdrongen.

Overwegingen bij het advies en de coaching
1.leren is altijd ook sociaal leren: zonder ‘frame’ van ‘algemeen-menselijke’ concepten neem je niets waar (kentheorie, o.a. Kant). Voorbeeld: oorzakelijkheid ‘bestaat’ niet maar is een algemeen-menselijke attributie
2. iets mooi vinden heeft het karakter van ‘awe’ (vergelijk hoogtevrees bij een mooi uitzicht, Kant)
3. voor kunst ervaren moet je zintuiglijkheid inschakelen (Merleau Ponty). Die ervaring kan niet enkel door verhalen ‘bemiddeld’ worden
4. een artistieke ervaring is alomvattend (in tegenstelling tot aspect-bepaald). Details kunnen ook verstorend zijn: de ervaring is niet holistisch
5. alles wat het karakter heeft van een stroming, een beweging dient vooral objectivering, rubricering en geeft een schijn van controle. Geen integere kunstenaar heeft een concreet objectiveerbaar doel bij het maken ervan
6. de taak van de kunstenaar is zijn roeping volgen: daarin ligt zijn integriteit en autoriteit als kunstenaar en dus ook zijn verantwoordelijkheid
7. er is geen dwingende logische of morele reden dat de kunstenaar in zijn werk blijk geeft van de wijdere sociale of politieke omgeving
8. het kunstbedrijf moet zich realiseren dat de kunstenaar een prijs betaalt voor bekendheid. Hij of zij wordt voor een deel publiek bezit. Je kunt spreken van een symbiotische relatie tussen de kunstenaar en de media of het publiek (‘openbaar kunstbezit’ is ook inlijving naast erkenning)
9. het kunstbedrijf moet duidelijk maken hoe het tot een keuze en presentatie is gekomen of komt. Kunstpresentatie is nooit objectief en waardenvrij. Zij bevat altijd een kleuring waardoor de toeschouwer impliciete vooroordelen of culturele stereotype kan overnemen. Vandaar dat keuzes en presentatie verantwoord moeten worden en expliciet gemaakt. Deze overwegingen betekenen voor het kunstbedrijf dat hij de rol van vroedvrouw moet vervullen zoals Plato de rol van Socrates omschreef. Voor ieder persoon in verschillende omstandigheden een betekenis of ervaring laten ontstaan is een rol van het kunstbedrijf.

 

Artistiek credo van de kunstenaar Ad Boesten
Tijdens mijn studie aan de technische universiteit werd ik als één van de twee externe cursisten toegelaten tot een schildercursus van de academie. Ik vond een emotioneel beschermende en stimulerende setting waar ik creatief bezig kon zijn. Ik voelde me beter door die uitverkiezing dan door het halen van een zwaar en belangrijk tentamen. De vrijheid om wat te creëren was groot, de druk die ik voelde was ook enorm. Iedere les stonden leraar en academiestudenten belangstellend te kijken wat ik maakte. Directe feedback en een uitnodigende omgeving hielden mij in een optimale toestand van energie en activatie. Door een eigen ‘cocktail’ van activiteiten heb ik als student mezelf artistiek kunnen ontwikkelen. De belangrijkste verworvenheid was de mogelijkheid om de creatieve en improviserende kant van het ontwerpersvak te ontwikkelen, iets wat ik in de technisch-wetenschappelijke ontwerpersopleiding node miste. De bestaande werkelijkheid laat hij verschijnen door een ingreep met een zo groot mogelijk effect.

Doel van de uitgave of productie is een vormgeving van een idee, een waarneming of een object.
Het materiaal, de presentatie wordt gedicteerd door de eigenschappen van de fysische werkelijkheid in combinatie met het persoonlijk vermogen iets ergens in te zien of een bepaald ontwerp of begrip te realiseren of uit te drukken. Selecteren, in een kader plaatsen, vereenvoudigen, ordenen, verwijderen, veranderen kunnen daarbij als middel dienen.
Dat alles binnen de frisheid van waarneming en emotionele beleving van het proces van totstandkoming. Het moet een werk opleveren dat alle betekenis verliest als je het aandeel van de kunstenaar weghaalt. Dan ziet men het als authentiek.
De kunstenaar vindt van iedere invloed van buitenaf die zich plaatst tussen zijn intentie en het werk een aantasting van zijn authenticiteit. Hoe goed bedoeld ook, die invloed komt maar al te vaak tegemoet aan de onuitroeibare menselijke behoefte aan verhalen, verbanden leggen, oorzaken bedenken enzovoorts.
Het oogmerk van een kunstwerk is een ervaring bij de beschouwer oproepen. Dat laatste kan alleen van de beschouwer zelf komen. Als de kunstenaar of iemand anders de beschouwer daarbij bij de hand kan nemen en liefdevolle aandacht bijbrengen is dat meegenomen, maar het kan de directe ervaring in contact met het kunstwerk niet vervangen.
“Veel onbekende hedendaagse kunst is wat mij betreft kunst die onze steun waard is, want ze produceert werken die overtuigender zijn dan veel werken van kunstenaars die bekend zijn. Hedendaagse kunst is een smeltkroes met tal van onverbeterlijk platte werken naast, en soms vermengd met oorspronkelijke artistieke uitingen. De kwaliteit daarvan is vaak zeer hoog, hoger kan haast niet. Onder de mensen die deze kwalitatief hoogstaande werken maken, bevinden zich enkelen die in een ander tijdperk een Caravaggio zouden zijn geweest, alsook tientallen anderen die het stempel ‘belangwekkend’ hadden gekregen. Waarom zouden we die niet waarderen?”
Charles Murray, Het menselijk genie, Utrecht, 2004, p. 503 (aangepast).

Mijn visie in mijn werk
De enige maatstaf voor kunst en cultuur is dat kunst een authentiek menselijke uitdrukking is. Dat kunst een ervaring van schoonheid moet opleveren is een romantische norm. Kunst bezit een ambachtelijkheid, zij is een artefact van menselijk kunnen. De natuur en de wereld van gebeurtenissen, toestanden en objecten vormen op zichzelf geen kunst. Alles wat de natuurwetten volgt of zuiver toeval is, behoort niet tot de wereld van de kunst. Wat maakt een product van menselijke actie en expressie dan tot kunst? De enige spelregel is dat de maker inzichten, intenties, voorkeuren, afkeer en vaardigheden in het spel brengt en daar op een of andere manier een uitdrukking aan geeft. Mijn motivering om bijvoorbeeld niet enkel te fotograferen wat bestaat, maar om iets te maken en het resultaat in een foto vast te leggen, ligt in mijn visie dat de waarde van een werk ligt in de creatieve daad of het proces. Zonder ‘inhoud’ toe te voegen is fotograferen voor mij teveel een geleende realiteit vastleggen. De economische of artistieke waarde van wat ik maak staat los van het idee en het proces van het maken.
De prestatie is onafhankelijk van de waarde van het resultaat. In mijn visie komt wat waar mooi of goed is niet als zodanig in de wereld van dingen, toestanden en gebeurtenissen voor, maar is het een kenmerk van menselijk waarderen.

Uit de inhoud. Boesten, A.; Volg je roeping als vrij kunstenaar, 2018, concept

Selectie van beeldend werk en reproducties met annotaties over ontstaansgeschiedenis, vergelijking met werk van bekende kunstenaars, punten waarop de kunstenaar de aandacht van de beschouwer op wil vestigen.