4. Over vrijheid, gelijkheid en broederschap in staat en maatschappij

Het (on)geluk in Nederland te leven.

Vorm van het werk: papier

Aard van het werk: wetenschappelijk onderzoekverslag
Een boek met de bevindingen van een ‘undercover’-onderzoek binnen het bestuur en publieke instellingen vanuit filosofie, antropologie en bestuurskunde . De waarnemingen beschrijven een omvangrijk bestand aan onrechtmatigheden, misstanden en strafbare feiten in majeure geledingen en lagen van overheid en instellingen in de (semi-) publieke sector, bij deskundigen en dienstverleners die goed leven bedreigen en vrijheid en gelijkheid ondermijnen.

Uit de inhoud

De werkelijke of vermeende boosdoener is wel bekend. De mens – en dan natuurlijk het ego-gerichte of ‘doorschietende individu’ – is de ‘schuldige’, een schuldige die echter op genoemde terreinen een zware prijs betaalt door de uitholling van de kwaliteit van het gebodene door de overheid die overmatige inmenging in privélevens paart aan doorgeschoten gelijkheidsbeleid.
Wat is er nodig opdat de doelstellingen van staat en de maatschappij niet in hun tegendeel verkeren?
Als een regering een beleid voert dat niet anders kan worden uitgelegd als een ontkenning van de principes waarop het beleid is gebaseerd of wetten aanneemt die de vrijheid om een eigen leven te kiezen en een redelijk bestaan te leiden, krijgt de rechtmatigheid een knauw. In zo’n geval kunnen burgers burgerlijk ongehoorzaam worden en in het geval waarin een herstel van integriteit niet mogelijk blijkt, zelfs een revolutie overwegen.
Voor sommige mensen is het moeilijk te aanvaarden dat de politiek ernstige risico’s bestrijdt en geen essentiële levenstaken overneemt. Toch is dat een vorm van politiek bedrijven die velen kunnen accepteren en die het meeste respect voor individuele authenticiteit toont. Laten leven is het enige en juiste inhoudelijke desideratum voor de politiek. Leven in een land met een rechtvaardige politiek en bestuur is een voorwaarde voor goed leven.

Conclusies van het onderzoek
In het specifieke geval van het Nederlanderschap blijkt sprake te zijn van grote vrijheid van handelen en expressie maar tegelijk van gebrek aan spelregels en handhaving daarvan. De overheid toont te weinig een attitude die overeenkomt met goede zorg en met respect voor het individuele leven. Daardoor zijn burgers minder gelukkig dan zij in een rechtvaardige maatschappij zouden zijn.
Voor nu blijft er een Utopia waarin vrijheid en gelijkheid naast elkaar in harmonie bestaan.
Burgers moeten terug naar de basis van gelijkheid: voor jezelf geen willekeurige uitzondering maken en de ander aanspreken op zijn of haar verantwoordelijkheid.

Een beeld van een principieel conflict tussen vrijheid en gelijkheid is misleidend voor de visies die er bestaan over waarachtige gelijkheid en vrijheid. Concreet betekent gelijkheid dat vrijheid moet beschermd of toegelaten worden op een manier die respect toont voor individuele burgers waarbij mensen onder duidelijke spelregels en vanuit een gelijke startpositie tot een uitwisseling op basis van geld komen waarin ieders individuele belangen, wensen, verwachtingen en ambities zo goed mogelijk vervuld zijn.
Het betekent dat vrijheidsbeperkingen getoetst moeten worden aan wat nodig is aan spelregels opdat mensen tot gelijke en vrije uitwisseling kunnen komen. Het betekent dat vrijheid slechts kan worden beperkt met de eis van gelijkheid. Een conflict tussen gelijkheid en vrijheid is niet een filosofische aangelegenheid maar een nederlaag in de feitelijke wereld. We hebben als taak om ervoor te zorgen dat er geen feitelijke discrepantie bestaat tussen vrijheidsrechten die we willen erkennen en voorzieningen of maatregelen die vereist zijn door ons concept van gelijkheid.
Cruciaal is bij goed leven niet een vast gegeven of toeval maar wat we kunnen beïnvloeden, gegeven die gedetermineerdheid door milieu of opvoeding.
Als we zouden geloven dat ons karakter maakbaar naar willekeur zou zijn of dat onze overtuigingen volledig buiten ons om in onze geest wortel zouden vatten, zouden we geen enkele vrijheid bezitten die ethisch van belang is. We kunnen voor een deel kiezen wie wij zijn en daarvoor verantwoordelijk zijn.

Inhoudsopgave Boesten, A.; Naar een uitdagende publieke ethiek. Als een overheid staatsburgers klein houdt, de markt consumenten infantiel behandelt en burgers vooral het eigen belang verdedigen; 2016; manuscript.

Trefwoorden: ethiek, autonomie, politiek, bestuur, verzorgingsstaat, rechtsstaat, vrijheid, gelijkheid, rechtvaardigheid, menselijke waardigheid, universele beginselen

Voorwoord
Samenvatting
Inleiding
Deel I: Staat en maatschappij
1. Normale misstanden. De beheerste chaos van een complex systeem
2. Sigaren uit eigen doos. Goed leven en de maatschappelijke en politieke voorwaarden ervoor
3. Leven in de slechtste van de beste werelden. Het verduisterde bewustzijn en de tragiek van het nut van het algemeen
Terugblik op deel I
Deel II: Levensterreinen
4. Zorg en voorzieningen voor gezondheidsrisico’s
5. Werkzekerheid, -inhoud, -beloning, en –omstandigheden
6. Voorzieningen voor risico’s op het terrein van veiligheid en gezondheid bij het werk
Terugblik op deel II
Terug- en vooruitkijkend
Noten